Đối với không ít sinh viên tại các trường ĐH-CĐ trong thành phố, câu chuyện kiến tập – thực tập từ lâu đã đi từ hình ảnh một giấc mơ đẹp đến một cơn ác mộng chán nản. Quả thật, nếu chưa được trang bị các kỹ năng cần thiết cho giai đoạn thực tập thì khi bắt đầu bước vào thử thách trước khi tốt nghiệp này, các tân binh “chân ướt chân ráo” đặt chân vào thị trường lao động sẽ rất khó khăn để có một chuyến thực tập hiệu quả.

Giấc mơ “đi thực tế”…

        Hầu hết sinh viên năm 3, năm 4 đều mong đợi đến kỳ thực tập giữa khóa (kiến tập), và thực tập cuối khóa. Kiến tập – là lúc được hòa cùng với không khí, môi trường làm việc thực tế và chuyên nghiệp, tuy chưa thực tế bắt tay vào cùng làm, nhưng ít nhiều cảm nhận được nét hay dở của công việc tương lai. Kiến tập – quan sát những anh chị đi trước, như một viễn cảnh của chính mình trong ngành nghề mình chọn. Sau kỳ kiến tập, sau nhiều kinh nghiệm đã được “ghi vào sổ tay” như một bước đệm chuẩn bị, sinh viên mình được bước chân vào kỳ thực tập – thực làm. Thực tập sẽ là 2 tháng va chạm thực tế, là được bắt tay vào cùng các “đồng nghiệp” tương lai lên kế hoạch, chạy dự án, đưa mình vào vị trí giả định của một nhân viên, nỗ lực cống hiến, nỗ lực sáng tạo cho công việc…

        Trước kỳ kiến tập, một nhóm sinh viên năm cuối khoa QTKD, ĐH Kinh tế bộc bạch: “Ba bốn năm trời học toàn lý thuyết, kiến tập, thực tập là lúc mình thử xem những kiến thức đã học hữu dụng như thế nào, mình có ứng dụng nó tốt hay không, là cơ hội để kiểm tra lại xem mình có thực sự thích ngành nghề mình đã chọn hay không. Đôi khi thực tế khác xa sách vở. Nếu đợi ra trường rồi mới biết thực hư thì hơi muộn rồi. Ngoài ra, qua những chuyến thực tập tụi mình sẽ học hỏi được nhiều hơn. Là “lính mới” nhưng chưa thực sự là “lính mới”, các anh chị trong công ty sẽ nhiệt tình chỉ bảo hơn chứ không chấp nhặt, vì sinh viên còn non tay mà. Với lại, đây cũng là dịp để rèn thêm những kỹ năng mềm nữa.!”

        Tuy nhiên…

  Không phải lúc nào những kỳ thực tập cũng diễn ra suôn sẻ

Khi thực tế chẳng như mơ!

        Rất nhiều bạn sinh viên sau khi trải qua những kỳ thực tập tốt nghiệp đã phản ánh tình trạng nhiều sinh viên như “người thừa” tại các cơ quan, doanh nghiệp khiến các bạn có tâm lý chán nản với nghề ngay từ khi chưa ra trường. Tuy nhiên, chuyện không dừng lại ở đây. Không chỉ sinh viên bị “bỏ rơi” mà chính các bạn cũng đã tự “bỏ rơi” mình, không quan tâm đến kỳ thực tập, xem đó như một “món nợ đời”. Trên một diễn đàn lớn của sinh viên thành phố có đăng những tâm sự của các sinh viên để minh chứng thêm cho vấn đề này:

        Hòa – một SV theo học khoa Tài chính thất vọng: “Mình thấy kiến tập như vậy thì chẳng kiến tập còn hơn. Doanh nghiệp nơi tôi đăng ký kiến tập gần như nhận con rồi bỏ chợ. Anh giám đốc nhận giấy giới thiệu, rồi chỉ gọn lỏn: “Em cần tài liệu gì thì liên hệ thư ký của anh để lấy nhé”. Đợt đó, tôi chỉ lên công ty, rồi đứng ngồi, rồi lại về vì quá chán…”

        Một số khác cũng không ngần ngại cho biết họ như “người thừa” tại cơ quan, doanh nghiệp, chủ yếu đến đọc báo rồi về. Nhiều sinh viên cam chịu cảnh làm công việc pha trà, rót nước để được chứng nhận thực tập tốt. Xuân An, sinh viên trường ĐH Luật TP.HCM bức xúc kể: “Thực tập được hai hôm, chị trưởng phòng gặp và yêu cầu mình không cần đến công ty nữa vì không có ai rảnh để kèm cập mình. Khi nào mình viết viết báo cáo, luận văn thì chị sẽ cung cấp số liệu và ký sổ cho. Sau đó mình tự ái quá nên không đến công ty đó nữa!”.

        Còn về phía các doanh nghiệp, ông Hoàng Xuân, trưởng phòng của một công ty truyền thông cỡ vừa tại Tp.HCM kể lại: “Sau khi nhận xét và cho điểm trung bình hai trong số bốn sinh viên ngành Báo chí thực tập vì không đảm bảo kỷ luật, tôi được biết cả hai sinh viên ấy đã bỏ phiếu nhận xét của tôi và xin phiếu ở cơ quan khác. Một người được 9,5 điểm.

        Trước đó, hai bạn đã năn nỉ tôi rất dữ để thay đổi điểm. Một bạn nói kết quả thực tập rất quan trọng, sẽ ảnh hưởng đến điểm thi tốt nghiệp và khả năng xin việc làm. Đồng thời, bạn ấy sẽ về Bắc xin việc ở một tờ báo nhỏ nào đó chứ không “dám” ở lại Sài Gòn nữa.

        Tôi đã trả lời rằng tôi không thể thay đổi nhận xét trong phiếu vì đó là kết quả của cả một thời gian theo dõi sát sao việc thực tập cũng như thái độ đối với công việc của các bạn ấy. Nhiều lần, tôi lấy làm lạ vì các bạn ấy không hỏi gì cả mặc dù tôi luôn nhắc các bạn ấy nên hỏi nếu có vướng mắc việc gì. Thế nhưng hầu như các bạn ấy không hỏi gì hết. Sau đó, tôi không thấy hai bạn ấy quay lại xin thay đổi nhận xét. Tôi đã hơi mừng. Ai dè tôi mừng hụt. Họ đã tìm được nơi khác dễ dãi hơn tôi...

        Nhiều người nói tôi sao không dễ dãi một chút, bị điểm trung bình chắc mấy bạn kia ghét tôi lắm. Có thể! Nhưng thực sự tôi không muốn các bạn ấy lại bắt đầu con đường nghề nghiệp cam go này (nếu sau này các bạn đi làm báo) bằng sự không trung thực. Các bạn ấy làm sao có thể giữ gìn sự ngay thẳng của ngòi bút, làm sao có thể nhận ra sự thật và dám bảo vệ sự thật, khi khởi đầu đã là sự không trung thực với chính mình, và khi người hướng dẫn bước đầu làm quen với nghề báo cũng hưởng ứng sự không trung thực đó?”

        Tóm lại, do chưa được trang bị các kỹ năng cần thiết cho giai đoạn thực tập nên khi bắt đầu bước vào thử thách trước khi tốt nghiệp này, nhiều sinh viên năm cuối rơi vào trạng thái tâm lý mệt mỏi, hoang mang và thất vọng về nghề nghiệp và công việc của mình. Sau giai đoạn thưc tập, nhiều bạn cho biết “tốt nghiệp xong sẽ…đổi nghề”! Tạm gọi, hầu hết họ đều đi từ “mơ mộng” đến “vỡ mộng”. Đứng từ góc nhìn của sinh viên, đã có vô số lý do cho tình trạng vỡ mộng này. Và còn buồn hơn vỡ mộng, liệu chất lượng thực tập sẽ đi về đâu khi không ít sinh viên đã trở nên bàng quan với chuyện “đi thực tế”, như Hoàng – SV khoa Cầu đường nói gọn: “Ôi dào, chuyện thường ngày ở huyện ấy mà…” ?

Hóa khó thành dễ

        Thật ra, không phải bước đệm giữa thực tế với nhà trường lúc nào cũng tạo ra áp lực cho các bạn sinh viên. Bên cạnh những khó khăn mà ai cũng gặp phải khi bước đầu bước chân vào một môi trường mới, thực tập còn mang đến nhiều bất ngờ thú vị.

 Không phải bước đệm giữa thực tế với nhà trường lúc nào cũng tạo ra áp lực cho các bạn sinh viên.

       Ngọc Hà, sinh viên trường ĐH Ngoại Thương, hào hứng khoe: “Nhờ có thực tập mà mình hoàn thiện thêm rất nhiều kỹ năng mà mình chưa kịp học ở nhà trường, nhất là kỹ năng giao tiếp và đàm phán với khách hàng”. Phương Hạnh, sinh viên trường Kinh Tế TP.HCM, cũng cho biết: “Thời gian thực tập thật thú vị, đây thật sự là cơ hội để mình học hỏi và áp dụng kiến thức đã học ở trường vào thực tế. Sau thời gian thực thực tập, mình rất muốn được đi làm ngay!”.

        Vì vậy, thực sự tất cả các sinh viên đi thực tập đều có được cơ hội chia đều, quan trọng vẫn là sự cố gắng và nỗ lực của mỗi người. “Thực tập như là một kỳ “sát hạch” quan trọng giúp các bạn sinh viên nhận thấy con đường đi rõ ràng của mình. Nếu được chuẩn bị kỹ lưỡng về mặt kỹ năng và tâm lý, các bạn sinh viên sẽ phần nào bớt bỡ ngỡ khi va chạm với thực tế – vốn rất khác với giảng đường, gần như không liên quan đến chuyên môn nhưng lại quyết định hơn 75%  năng thành công trong tương lai.

Ngọc Ánh